ਲਿਵਰ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਇੰਜਣ ਹੈ ਜੋ ਖਾਣੇ ਨੂੰ ਪਚਾਉਣ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਤੱਕ 500 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਦੀ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਕਾਰਨ ਲਿਵਰ ਫੇਲ੍ਹ ਹੋਣ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧ ਰਹੇ ਹਨ। SGPGI (ਸੰਜੇ ਗਾਂਧੀ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਮੈਡੀਕਲ ਸਾਇੰਸਿਜ਼) ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਡਾਕਟਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਜੇਕਰ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾ ਵਰਤੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਜਾਨਲੇਵਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਲਿਵਰ ਫੇਲ੍ਹ ਹੋਣ ਦੇ 3 ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਕਾਰਨ
1. ਸ਼ਰਾਬ ਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੇਵਨ (Alcoholic Liver Disease)
ਸ਼ਰਾਬ ਲਿਵਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਦੁਸ਼ਮਣ ਹੈ। ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ ਨਾਲ ਲਿਵਰ ਵਿੱਚ ਸੋਜ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ‘ਲਿਵਰ ਸਿਰੋਸਿਸ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਲਿਵਰ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫੇਲ੍ਹ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
2. ਵਾਇਰਲ ਹੈਪੇਟਾਈਟਿਸ (Hepatitis B and C)
ਹੈਪੇਟਾਈਟਿਸ ਬੀ ਅਤੇ ਸੀ ਅਜਿਹੇ ਵਾਇਰਸ ਹਨ ਜੋ ਲਿਵਰ ‘ਤੇ ਸਿੱਧਾ ਹਮਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। SGPGI ਦੇ ਮਾਹਿਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਵਾਇਰਸ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਲਿਵਰ ਕਾਫੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਖਰਾਬ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
3. ਫੈਟੀ ਲਿਵਰ ਅਤੇ ਗਲਤ ਖਾਣ-ਪੀਣ (NAFLD)
ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ‘ਨਾਨ-ਅਲਕੋਹਲਿਕ ਫੈਟੀ ਲਿਵਰ ਡਿਜ਼ੀਜ਼’ (NAFLD) ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ। ਜ਼ਿਆਦਾ ਤਲਿਆ-ਫਲਿਆ ਖਾਣਾ, ਮੋਟਾਪਾ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀ ਦੀ ਕਮੀ ਕਾਰਨ ਲਿਵਰ ਵਿੱਚ ਚਰਬੀ ਜਮ੍ਹਾਂ ਹੋਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਲਿਵਰ ਫੇਲ੍ਹ ਹੋਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ।
SGPGI ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਡਾਕਟਰਾਂ ਦੀ ਰਾਏ
SGPGI ਦੇ ਗੈਸਟ੍ਰੋਐਂਟਰੋਲੋਜੀ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਲਿਵਰ ਇੱਕ ‘ਸਾਈਲੈਂਟ ਕਿੱਲਰ’ ਵਾਂਗ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਲੱਛਣ ਉਦੋਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਇਹ 70-80% ਤੱਕ ਖਰਾਬ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
“ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪੀਲੀਆ, ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਭਰਨਾ ਜਾਂ ਬੇਵਜ੍ਹਾ ਥਕਾਵਟ ਵਰਗੇ ਲੱਛਣਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।”
ਬਚਾਅ ਦੇ ਤਰੀਕੇ (Prevention Tips)
ਲਿਵਰ ਨੂੰ ਸਿਹਤਮੰਦ ਰੱਖਣ ਲਈ ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੇ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤੇ ਹਨ:
ਸੰਤੁਲਿਤ ਖੁਰਾਕ: ਆਪਣੀ ਡਾਈਟ ਵਿੱਚ ਹਰੀਆਂ ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਫਲ ਅਤੇ ਫਾਈਬਰ ਯੁਕਤ ਭੋਜਨ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰੋ। ਖੰਡ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਮਕ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰੋ।
ਨਿਯਮਿਤ ਕਸਰਤ: ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 30 ਮਿੰਟ ਪੈਦਲ ਚੱਲੋ ਜਾਂ ਕਸਰਤ ਕਰੋ ਤਾਂ ਜੋ ਸਰੀਰ ਦੀ ਵਾਧੂ ਚਰਬੀ ਲਿਵਰ ‘ਤੇ ਨਾ ਜਮ੍ਹਾਂ ਹੋਵੇ।
ਸ਼ਰਾਬ ਤੋਂ ਦੂਰੀ: ਲਿਵਰ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਲਈ ਸ਼ਰਾਬ ਦਾ ਤਿਆਗ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ।
ਟੀਕਾਕਰਨ (Vaccination): ਹੈਪੇਟਾਈਟਿਸ ਬੀ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਵੈਕਸੀਨ ਜ਼ਰੂਰ ਲਗਵਾਓ।
ਬਿਨਾਂ ਸਲਾਹ ਦਵਾਈਆਂ ਨਾ ਲਓ: ਅਕਸਰ ਲੋਕ ਦਰਦ ਨਿਵਾਰਕ (Painkillers) ਦਵਾਈਆਂ ਬਿਨਾਂ ਡਾਕਟਰੀ ਸਲਾਹ ਦੇ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਲਿਵਰ ਲਈ ਬਹੁਤ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
