ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਦੀ ਭੱਜ-ਦੌੜ ਭਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਸਿਰ ਦਰਦ, ਕਮਰ ਦਰਦ, ਜੋੜਾਂ ਦਾ ਦਰਦ ਜਾਂ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਖਿਚਾਅ ਹੋਣਾ ਇੱਕ ਆਮ ਗੱਲ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। ਸਮੇਂ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਡਾਕਟਰ ਕੋਲ ਜਾਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸਿੱਧਾ ਮੈਡੀਕਲ ਸਟੋਰ ਤੋਂ ਦਰਦ ਨਿਵਾਰਕ ਗੋਲੀਆਂ (Painkillers) ਖਰੀਦ ਕੇ ਖਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਤਾਂ ਇਹ ਦਵਾਈਆਂ ਦਰਦ ਤੋਂ ਜਾਦੂਈ ਰਾਹਤ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਕਿ ਤੁਹਾਡੀ ਇਹ ਆਦਤ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੌਤ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵੱਲ ਧੱਕ ਰਹੀ ਹੈ? ਸਿਹਤ ਮਾਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਨੇਫਰੋਲੋਜਿਸਟਸ (ਕਿਡਨੀ ਦੇ ਡਾਕਟਰਾਂ) ਨੇ ਸਖ਼ਤ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਬਿਨਾਂ ਡਾਕਟਰੀ ਸਲਾਹ ਦੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪੇਨਕਿਲਰ ਖਾਣ ਨਾਲ ਗੁਰਦਿਆਂ (Kidneys) ਨੂੰ ਨਾ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਪੇਨਕਿਲਰ ਕਿਡਨੀ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਹਨ?
ਡਾਕਟਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਅਸੀਂ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਦਰਦ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਦੇ ਹਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ NSAIDs (Non-Steroidal Anti-Inflammatory Drugs) ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਈਬਿਊਪਰੋਫੇਨ (Ibuprofen), ਡਾਈਕਲੋਫੇਨੈਕ (Diclofenac), ਅਤੇ ਨੈਪਰੋਕਸਨ (Naproxen) ਵਰਗੀਆਂ ਆਮ ਦਵਾਈਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਸਾਡੇ ਗੁਰਦਿਆਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਫਿਲਟਰ ਕਰਕੇ ਪਿਸ਼ਾਬ ਰਾਹੀਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਕੰਮ ਲਈ ਕਿਡਨੀ ਨੂੰ ਖੂਨ ਦੇ ਸਹੀ ਪ੍ਰਵਾਹ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਪੇਨਕਿਲਰ ਖਾਂਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਦਵਾਈਆਂ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਸਟਾਗਲੈਂਡਿਨ (Prostaglandin) ਨਾਮਕ ਰਸਾਇਣ ਨੂੰ ਬਣਨ ਤੋਂ ਰੋਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਦਰਦ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਹੋ ਰਸਾਇਣ ਕਿਡਨੀ ਤੱਕ ਖੂਨ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪੇਨਕਿਲਰ ਕਾਰਨ ਕਿਡਨੀ ਨੂੰ ਖੂਨ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਘੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਿਡਨੀ ਦੇ ਟਿਸ਼ੂਆਂ (Tissues) ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਕਿਡਨੀ ਫੇਲ੍ਹ ਹੋਣ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹੈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖ਼ਤਰਾ?
ਉਂਝ ਤਾਂ ਲਗਾਤਾਰ ਪੇਨਕਿਲਰ ਖਾਣ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਦੀ ਵੀ ਕਿਡਨੀ ਖਰਾਬ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਖ਼ਤਰਾ ਕਈ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ:
-
ਸ਼ੂਗਰ (Diabetes) ਅਤੇ ਬੀ.ਪੀ. ਦੇ ਮਰੀਜ਼: ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਜਾਂ ਸ਼ੂਗਰ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਿਡਨੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਪੇਨਕਿਲਰ ਜ਼ਹਿਰ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।
-
ਬਜ਼ੁਰਗ ਵਿਅਕਤੀ: ਉਮਰ ਵਧਣ ਦੇ ਨਾਲ ਗੁਰਦਿਆਂ ਦੀ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਘੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
-
ਡੀਹਾਈਡ੍ਰੇਸ਼ਨ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਲੋਕ: ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਪਾਣੀ ਘੱਟ ਪੀਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਿਡਨੀ ‘ਤੇ ਦਰਦ ਨਿਵਾਰਕ ਦਵਾਈਆਂ ਦਾ ਅਸਰ ਹੋਰ ਵੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਕਿਡਨੀ ਖਰਾਬ ਹੋਣ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਲੱਛਣ :
ਕਿਡਨੀ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਨੂੰ ‘ਸਾਈਲੈਂਟ ਕਿਲਰ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਦੇ ਲੱਛਣ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਕਿਡਨੀ 60-70% ਤੱਕ ਖਰਾਬ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ। ਫਿਰ ਵੀ, ਕੁਝ ਸੰਕੇਤਾਂ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦੇਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ:
-
ਪੈਰਾਂ, ਗਿੱਟਿਆਂ ਜਾਂ ਚਿਹਰੇ ‘ਤੇ ਅਚਾਨਕ ਸੋਜ ਆਉਣਾ।
-
ਪਿਸ਼ਾਬ ਦੇ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਜਾਂ ਪਿਸ਼ਾਬ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਦਿੱਕਤ ਆਉਣਾ।
-
ਬਿਨਾਂ ਕੰਮ ਕੀਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਥਕਾਵਟ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨਾ।
-
ਜੀ ਕੱਚਾ ਹੋਣਾ, ਉਲਟੀਆਂ ਆਉਣਾ ਅਤੇ ਭੁੱਖ ਨਾ ਲੱਗਣਾ।
ਡਾਕਟਰਾਂ ਦੀ ਚੇਤਾਵਨੀ ਅਤੇ ਬਚਾਅ ਦੇ ਤਰੀਕੇ :
ਸਿਹਤ ਮਾਹਿਰਾਂ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ‘ਸੈਲਫ-ਮੈਡੀਕੇਸ਼ਨ’ (ਆਪਣੇ ਆਪ ਦਵਾਈ ਲੈਣ ਦੀ ਆਦਤ) ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਜਾਵੇ। ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦਰਦ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸਦੇ ਕਾਰਨ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੋ। ਛੋਟੇ-ਮੋਟੇ ਦਰਦ ਲਈ ਸੇਕ ਦੇਣਾ, ਮਾਲਿਸ਼ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਆਰਾਮ ਕਰਨਾ ਬਿਹਤਰ ਬਦਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਡਾਕਟਰਾਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਹੈ ਕਿ:
-
ਕਦੇ ਵੀ ਖਾਲੀ ਪੇਟ ਪੇਨਕਿਲਰ ਨਾ ਖਾਓ: ਜੇਕਰ ਡਾਕਟਰ ਨੇ ਦਵਾਈ ਲਿਖੀ ਵੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਕੁਝ ਖਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਗਲਾਸ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਹੀ ਲਓ।
-
ਪਾਣੀ ਭਰਪੂਰ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਪੀਓ: ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 8-10 ਗਲਾਸ ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਨਾਲ ਕਿਡਨੀ ਸਰੀਰ ਦੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਤੱਤ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
-
ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰੋ: ਜੇਕਰ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਆਮ ਪੈਰਾਸੀਟਾਮੋਲ (Paracetamol) ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਲੈਣਾ NSAIDs ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਿਡਨੀ ਲਈ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਵੀ ਡਾਕਟਰੀ ਸਲਾਹ ਨਾਲ ਹੀ ਲਓ।
-
ਲਗਾਤਾਰ ਵਰਤੋਂ ਤੋਂ ਬਚੋ: ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਸੇ ਦਰਦ ਕਾਰਨ 3-4 ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਲਈ ਪੇਨਕਿਲਰ ਖਾਣ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈ ਰਹੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੁਰੰਤ ਮਾਹਿਰ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ।
ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਕਿ ਦਰਦ ਨਿਵਾਰਕ ਗੋਲੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਪੱਕਾ ਇਲਾਜ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਿਰਫ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਰਾਹਤ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਚੀਕਾਂ ਨੂੰ ਦਵਾਈਆਂ ਨਾਲ ਦਬਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਸਹੀ ਡਾਕਟਰੀ ਜਾਂਚ ਕਰਵਾਓ। ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਡਨੀ ਅਨਮੋਲ ਹੈ, ਇਸਨੂੰ ਕੁਝ ਪਲਾਂ ਦੀ ਰਾਹਤ ਪਿੱਛੇ ਬਰਬਾਦ ਨਾ ਕਰੋ।
