ਗਲੋਬਲ ਵਾਰਮਿੰਗ ਅਤੇ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ (Climate Change) ਦੇ ਇਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਬਦਲਦੇ ਮਿਜ਼ਾਜ ਨੇ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ, ਨੀਤੀ ਘੜ੍ਹਨ ਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਡੂੰਘੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਮੌਸਮ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਚੇਤਾਵਨੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਭਾਰਤ ਬਲਕਿ ਪੂਰੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਸਾਹ ਸੁਕਾ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਖ਼ਦਸ਼ਾ ਜਤਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਾਰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ‘ਸੁਪਰ ਐਲ ਨੀਨੋ’ (Super El Niño) ਪਿਛਲੇ 150 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਰਿਕਾਰਡ ਤੋੜ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਜੇਕਰ ਇਹ ਅਨੁਮਾਨ ਸੱਚ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਾਨਸੂਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫ਼ੇਲ੍ਹ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਭਿਆਨਕ ਸੋਕੇ, ਅੰਨ ਦੀ ਕਮੀ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਮਹਾਂ-ਸੰਕਟ ਅਤੇ ਬੇਕਾਬੂ ਮਹਿੰਗਾਈ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਆਓ ਇਸ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਐਲ ਨੀਨੋ ਕੀ ਹੈ, ਇਹ ‘ਸੁਪਰ ਐਲ ਨੀਨੋ’ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਬਦਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਮਾਨਸੂਨ ਫ਼ੇਲ੍ਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਭਾਰਤ ਸਮੇਤ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਬਾਹੀ ਮਚ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਐਲ ਨੀਨੋ (El Niño) ਕੀ ਹੈ? ਇੱਕ ਸਰਲ ਭੂਗੋਲਿਕ ਵਿਆਖਿਆ
ਐਲ ਨੀਨੋ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ (Pacific Ocean) ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਧਾਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸਿਸਟਮ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਆਮ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਭੂ-ਮੱਧ ਰੇਖਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੂਰਵੀ ਹਵਾਵਾਂ (Trade Winds) ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵੱਲ ਧੱਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਗਰਮ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਵਰਖਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਪਰ ਐਲ ਨੀਨੋ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਸਿਸਟਮ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਲਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ:
-
ਇਹ ਹਵਾਵਾਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਪੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਾਂ ਆਪਣੀ ਦਿਸ਼ਾ ਬਦਲ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ।
-
ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵੱਲ ਆਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ (ਪੇਰੂ ਅਤੇ ਇਕਵਾਡੋਰ ਦੇ ਤੱਟ) ਵੱਲ ਇਕੱਠਾ ਹੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
-
ਇਸ ਕਾਰਨ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਅਤੇ ਪੂਰਵੀ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਪੈਨਿਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ‘ਐਲ ਨੀਨੋ’ ਦਾ ਮਤਲਬ ‘ਛੋਟਾ ਬੱਚਾ’ ਜਾਂ ‘ਬਾਲ ਈਸਾ’ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਮਛੇਰਿਆਂ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਸੰਬਰ (ਕ੍ਰਿਸਮਸ) ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਸਮੁੰਦਰੀ ਪਾਣੀ ਦੇ ਇਸ ਅਸਾਧਾਰਨ ਗਰਮ ਹੋਣ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਸੀ।
‘ਸੁਪਰ ਐਲ ਨੀਨੋ’ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ 150 ਸਾਲ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਕਿਵੇਂ ਤੋੜੇਗਾ?
ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਦੇ ਤਾਪਮਾਨ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਆਮ ਨਾਲੋਂ 0.5 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸਨੂੰ ਆਮ ਐਲ ਨੀਨੋ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਇਹ ਤਾਪਮਾਨ 2 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ‘ਸੁਪਰ ਐਲ ਨੀਨੋ’ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮੌਸਮ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਚੇਤਾਵਨੀ:
“ਇਸ ਵਾਰ ਗਲੋਬਲ ਵਾਰਮਿੰਗ ਅਤੇ ਗ੍ਰੀਨਹਾਊਸ ਗੈਸਾਂ ਦੇ ਬੇਕਾਬੂ ਨਿਕਾਸ ਕਾਰਨ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਨੇ ਰਿਕਾਰਡ ਤੋੜ ਗਰਮੀ ਨੂੰ ਸੋਖਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਜੋ ਸੁਪਰ ਐਲ ਨੀਨੋ ਆਕਾਰ ਲੈ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਿਛਲੇ 150 ਸਾਲਾਂ (ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਮੌਸਮ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਰਿਕਾਰਡ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ) ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।”
ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 1877-78, 1997-98 ਅਤੇ 2015-16 ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ ਐਲ ਨੀਨੋ ਦੇਖੇ ਗਏ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਕਰੋੜਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਪਰ ਇਸ ਵਾਰ ਦਾ ਸੁਪਰ ਐਲ ਨੀਨੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਤੋੜਨ ਦੇ ਰਾਹ ‘ਤੇ ਹੈ।
ਭਾਰਤੀ ਮਾਨਸੂਨ ‘ਤੇ ਸੁਪਰ ਐਲ ਨੀਨੋ ਦਾ ਮਾਰੂ ਅਸਰ
ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਰੇਖਾ ‘ਮਾਨਸੂਨ’ (Monsoon) ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਕੁੱਲ ਵਰਖਾ ਦਾ ਲਗਭਗ 70 ਤੋਂ 80 ਫੀਸਦੀ ਹਿੱਸਾ ਜੂਨ ਤੋਂ ਸਤੰਬਰ ਦਰਮਿਆਨ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਮਾਨਸੂਨ ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਸੁਪਰ ਐਲ ਨੀਨੋ ਸਰਗਰਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਮਾਨਸੂਨ ਨੂੰ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਬਰਬਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ:
-
ਮਾਨਸੂਨ ਦੀਆਂ ਹਵਾਵਾਂ ਦਾ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਣਾ: ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗਰਮੀ ਹਵਾ ਦੇ ਦਬਾਅ ਦੇ ਪੈਟਰਨ ਨੂੰ ਬਦਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਹਿੰਦ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਂਦੀਪ ਵੱਲ ਵਧਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮਾਨਸੂਨੀ ਹਵਾਵਾਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਪੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
-
ਵਰਖਾ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਕਮੀ: ਇਤਿਹਾਸ ਗਵਾਹ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਵੀ ਸੁਪਰ ਐਲ ਨੀਨੋ ਆਇਆ ਹੈ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਮ ਨਾਲੋਂ 15% ਤੋਂ 30% ਤੱਕ ਘੱਟ ਵਰਖਾ ਹੋਈ ਹੈ।
-
ਖੰਡਿਤ ਮਾਨਸੂਨ (Monsoon Breaks): ਬਾਰਸ਼ ਲਗਾਤਾਰ ਹੋਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸੁੱਕੇ ਸਪੈੱਲ (Dry Spells) ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਫ਼ਸਲਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਕਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਮਾਨਸੂਨ ਫ਼ੇਲ੍ਹ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਮਚੇਗੀ ਤਬਾਹੀ: ਦੇਸ਼ ‘ਤੇ ਪੈਣ ਵਾਲੇ 5 ਵੱਡੇ ਪ੍ਰਭਾਵ
ਜੇਕਰ ਸੁਪਰ ਐਲ ਨੀਨੋ ਦੇ ਕਾਰਨ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਾਨਸੂਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫ਼ੇਲ੍ਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਕਿਸੇ ਵੱਡੀ ਮਨੁੱਖੀ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਤਬਾਹੀ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਹੋਣਗੇ।
1. ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੇਤਰ ਦੀ ਬਰਬਾਦੀ
ਭਾਰਤ ਦੀ ਅੱਧੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਸਿੱਧੇ ਜਾਂ ਅਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਖੇਤੀ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ। ਮਾਨਸੂਨ ਫ਼ੇਲ੍ਹ ਹੋਣ ਨਾਲ:
-
ਝੋਨਾ (Rice), ਮੱਕੀ, ਕਪਾਹ, ਗੰਨਾ ਅਤੇ ਦਾਲਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਸਾਉਣੀ (Kharif) ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਵੇਗੀ।
-
ਸਿੰਚਾਈ ਦੇ ਸਾਧਨਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਕਰੋੜਾਂ ਹੈਕਟੇਅਰ ਜ਼ਮੀਨ ਬੰਜਰ ਰਹਿ ਸਕਦੀ ਹੈ।
-
ਇਸ ਦਾ ਅਸਰ ਅਗਲੀ ਹਾੜੀ (Rabi) ਦੀ ਫ਼ਸਲ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਕਣਕ ‘ਤੇ ਵੀ ਪਵੇਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਨਮੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।
2. ਪਾਣੀ ਦਾ ਮਹਾਂ-ਸੰਕਟ
ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਡੈਮ ਅਤੇ ਜਲ ਭੰਡਾਰ (Reservoirs) ਮਾਨਸੂਨ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਹੀ ਭਰਦੇ ਹਨ। ਬਾਰਸ਼ ਨਾ ਹੋਣ ਦੀ ਸੂਰਤ ਵਿੱਚ:
-
ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਕਿੱਲਤ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।
-
ਭੂਗੋਲਿਕ ਜਲ ਪੱਧਰ (Groundwater Level) ਬਹੁਤ ਹੇਠਾਂ ਚਲਾ ਜਾਵੇਗਾ।
-
ਮੈਟਰੋ ਸ਼ਹਿਰਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਦਿੱਲੀ, ਮੁੰਬਈ, ਬੈਂਗਲੁਰੂ, ਚੇਨਈ) ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਰਾਸ਼ਨਿੰਗ ਕਰਨੀ ਪੈ ਸਕਦੀ ਹੈ।
3. ਬੇਕਾਬੂ ਮਹਿੰਗਾਈ ਅਤੇ ਅੰਨ ਦਾ ਸੰਕਟ
ਜਦੋਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਘਟੇਗੀ, ਤਾਂ ਬਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਅਨਾਜ, ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਛੂਹਣਗੀਆਂ:
-
ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਮਹਿੰਗਾਈ (Food Inflation) ਦੋਹਰੇ ਅੰਕੜੇ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੀ ਹੈ।
-
ਗਰੀਬ ਅਤੇ ਮੱਧ ਵਰਗ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਦੋ ਵੇਲੇ ਦੀ ਰੋਟੀ ਦਾ ਜੁਗਾੜ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।
-
ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਅਨਾਜ ਦੀ ਬਰਾਮਦ (Export) ‘ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਉਣੀ ਪਵੇਗੀ ਅਤੇ ਬਾਹਰਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਮਹਿੰਗੇ ਭਾਅ ਅਨਾਜ ਮੰਗਵਾਉਣਾ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।
4. ਪੇਂਡੂ ਅਰਥਚਾਰਾ ਅਤੇ GDP ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਝਟਕਾ
ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਦਾ ਇੰਜਣ ਪੇਂਡੂ ਮੰਗ (Rural Demand) ਨਾਲ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਜੇਬ ਖਾਲੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਤਾਂ:
-
ਟਰੈਕਟਰ, ਗੱਡੀਆਂ, ਮੋਬਾਈਲ, ਕੱਪੜੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਵਰਤੋਂ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਠੱਪ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।
-
ਦੇਸ਼ ਦੀ ਜੀ.ਡੀ.ਪੀ. (GDP) ਵਿਕਾਸ ਦਰ ਵਿੱਚ 2 ਤੋਂ 3 ਫੀਸਦੀ ਦੀ ਵੱਡੀ ਗਿਰਾਵਟ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ।
-
ਬੈਂਕਾਂ ਦੇ ਕਰਜ਼ੇ (NPAs) ਵਧਣਗੇ ਕਿਉਂਕਿ ਕਿਸਾਨ ਕਰਜ਼ਾ ਮੋੜਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣਗੇ।
5. ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਸੰਕਟ
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਹਾਈਡ੍ਰੋ-ਪਾਵਰ (Hydroelectric Power) ਯਾਨੀ ਪਾਣੀ ਦੇ ਡੈਮਾਂ ਤੋਂ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਦੀ ਕਮੀ ਕਾਰਨ ਬਿਜਲੀ ਉਤਪਾਦਨ ਘਟੇਗਾ, ਜਦਕਿ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਭਿਆਨਕ ਗਰਮੀ ਕਾਰਨ ਏਸੀ ਅਤੇ ਕੂਲਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਧਣ ਨਾਲ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਮੰਗ ਰਿਕਾਰਡ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਸ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਲੰਬੇ-ਲੰਬੇ ਪਾਵਰ ਕੱਟ ਲੱਗ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਪੰਜਾਬ ‘ਤੇ ਸੁਪਰ ਐਲ ਨੀਨੋ ਦਾ ਕੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਵੇਗਾ?
ਭਾਰਤ ਦੇ ਅੰਨ ਭੰਡਾਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਪੰਜਾਬ ਲਈ ਇਹ ਚੇਤਾਵਨੀ ਕਿਸੇ ਵੱਡੇ ਝਟਕੇ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਖੇਤੀ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਝੋਨੇ ਅਤੇ ਕਣਕ ਦੇ ਚੱਕਰ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ।
ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਸੁਪਰ ਐਲ ਨੀਨੋ ਦੇ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਪ੍ਰਭਾਵ
ਇਹ ਸੰਕਟ ਸਿਰਫ਼ ਭਾਰਤ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ। ਸੁਪਰ ਐਲ ਨੀਨੋ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਮੌਸਮ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਬਦਲ ਕੇ ਰੱਖ ਦੇਵੇਗਾ:
-
ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਅਤੇ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ: ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ ਸੋਕਾ ਪਵੇਗਾ ਅਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਗ (Bushfires) ਲੱਗਣ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਵਾਧਾ ਹੋਵੇਗਾ।
-
ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ (ਪੇਰੂ, ਚਿਲੀ, ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ): ਜਿੱਥੇ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਘੱਟ ਬਾਰਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਭਿਆਨਕ ਹੜ੍ਹ (Floods) ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਖਿਸਕਣ (Landslides) ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਾਪਰਨਗੀਆਂ।
-
ਗਲੋਬਲ ਵਾਰਮਿੰਗ: ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਔਸਤ ਤਾਪਮਾਨ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਨਵੇਂ ਹੀਟਵੇਵ (Heatwave) ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਬਣਨਗੇ।
ਇਸ ਮਹਾਂ-ਸੰਕਟ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ ਕੀ ਕੀਤੇ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਉਪਾਅ?
ਜੇਕਰ ਸੁਪਰ ਐਲ ਨੀਨੋ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਸਿਰ ‘ਤੇ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਹੁਣੇ ਤੋਂ ਹੀ ਯੁੱਧ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਤਿਆਰੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦੇਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ
-
ਪਾਣੀ ਦੀ ਬਚਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ: ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਰੇਨ-ਵਾਟਰ ਹਾਰਵੈਸਟਿੰਗ (Rainwater Harvesting) ਨੂੰ ਲਾਜ਼ਮੀ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਡੈਮਾਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬਹੁਤ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਨਾਲ ਸਿਰਫ਼ ਪੀਣ ਅਤੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਿੰਚਾਈ ਲਈ ਰੱਖੀ ਜਾਵੇ।
-
ਫ਼ਸਲੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ (Crop Diversification): ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਘੱਟ ਪਾਣੀ ਲੈਣ ਵਾਲੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਬਾਜਰਾ, ਮੱਕੀ, ਦਾਲਾਂ ਅਤੇ ਤੇਲਬੀਜ) ਬੀਜਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸਬਸਿਡੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ। ਝੋਨੇ ਦੀ ਰਵਾਇਤੀ ਬਿਜਾਈ ਦੀ ਬਜਾਏ ਡੀ.ਐੱਸ.ਆਰ. (DSR – Direct Seeding of Rice) ਤਕਨੀਕ ਅਪਣਾਈ ਜਾਵੇ।
-
ਬਫਰ ਸਟਾਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ: ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਨ ਭੰਡਾਰਾਂ (FCI Godowns) ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਕਣਕ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਸਟਾਕ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਲੋੜ ਪੈਣ ‘ਤੇ ਬਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਸਪਲਾਈ ਕਰਕੇ ਮਹਿੰਗਾਈ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਸਕੇ।
-
ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਬੀਮਾ ਸੁਰੱਖਿਆ: ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਫ਼ਸਲ ਬੀਮਾ ਯੋਜਨਾ ਦਾ ਦਾਇਰਾ ਵਧਾਇਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਜੋ ਫ਼ਸਲ ਬਰਬਾਦ ਹੋਣ ਦੀ ਸੂਰਤ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਰਾਹ ਨਾ ਪੈਣਾ ਪਵੇ।
ਸੁਪਰ ਐਲ ਨੀਨੋ ਅਤੇ ਮਾਨਸੂਨ ਦਾ ਫ਼ੇਲ੍ਹ ਹੋਣਾ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਕੁਦਰਤੀ ਆਫ਼ਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੋਕ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ, ਪਰ ਬਿਹਤਰ ਪ੍ਰਬੰਧਨ, ਅਗਾਊਂ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਤਕਨੀਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦੇ ਮਾਰੂ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਘੱਟ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਇਹ ਚੇਤਾਵਨੀ ਸਿਰਫ਼ ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਇੱਕ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਬਲਕਿ ਇਹ ਮਨੁੱਖਤਾ ਲਈ ਇੱਕ ਅਲਾਰਮ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਜੋ ਖਿਲਵਾੜ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਦੇਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨੇੜੇ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਗੇਂਦ ਸਰਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਇਸ ਮਹਾਂ-ਸੰਕਟ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿੰਨੇ ਤਿਆਰ ਹਾਂ।
